Yamson Solisa Originally from Emqesa-waen Air Mata Cina August 11, 1987 5:15 P M Lalen saa tu anax sa qaan Toni tu nax ina. Nax ama mata haik e. Pee tu riqe tu nax ina naa ptea-ptea. Nax ina emkeda haix. Nax ina empei la d mata, pee tu da prepa la nax anax naa fene, "Kae iko gamdi nam nene. Nam nene sambilaqpulsambilaq rupa." Pee tu anax naa prepa la nax ina fene, "Yako baroin hede. Yako tewa tohon moo." Bu nax ina fene, "Iko. Biar yax mata, bu ya bahai jaga-jaga kae. Ku egu katanan an naa la namu mdal faha." Pee tu anat an di iko. Iko, iko eta dena di fatu tuen saa, da ptea pa d kaa nax ixnaa lafat. Kaa-kaa ganaa, da taqi. Pee tu ana finar pito suba fidi fatu tuen dii. Pee tu du prepa la riqe fene e, "Opon sopan e, ka kaa tenix dih e?" Fene, "A kaa naq ixnaa lafato." "Pee tu ka taqix tenix diih e?" Fen, "Moo, a iko, naq ina mata haik e, paa yako la a iko gandi naq nenero la a ptea tu sira, tu di kami dii gebar hansiax mata haik e, pa geba sa newe tehux moo." Pee tu sira prepa la anax di fene, "Rogo tagahax, la ma ptea." Pee tu anat an di rogo. Rogo, pee tu fatu dii tregu sakik. Rogo ganaa, ptea-ptea, pee tu sira xdue an mae saa. Fene, "Mae naa, do ku eguh la namu mdal faha." Tu du xdueh mau saa, pa sira prepa fen, "Mau naa, do ku iik e tibi la ku deuk e, tu mau na ta jaga theix kepeq la kae." Pee tu anax dii iix tibi, pa d deux nax mau dih e. Pee tu da iko-iko dena di nax nene nax huma. Pee tu da prepa la nax nene fene, "Nene, yako la a ptea tu Nene, tu naq maman mata haik e, pa Maman siux yako fen mo tu la a dena la a ptea tu Nene." Pee tu nax nene prepa fene, "Kae emsikan?" Riqe fen, "Ee. Yako emsikan. Geba sa tehux-tehux di negri moo, tu hansiax mata haix empeit e. Pa yako msika-msikan naa." Pee tu e riq prepa la nax nene fen, "Nene, mahix la kita rua ptea finaa." Pee tu nax nene eptea. Sirua ptea di elex emsian. Pee tu riq paix nax mae ganaa, hum fatu tunax ie gogo mhewaro hansiak du ada. Pee tu geba haax-haato fidi negrii dii du dena, pa du liqa riqe fene, "Nene q naa elek e da ptea kasiaq-kasiaq, bu nax hum fatu kerex haik e, nax ie gogo emhewaro, nax otoro, hansi-hansiax ada haik e. Ha naa do du dapax fidoo naa?" Pee tu nax nene prepa fene, "E ha na do ya naq opo haq dii nake empunax wahan na ta." Pee tu nun raja ha dii e kastugas riqe fene musti iik e raja ha dii nax huma toqi gamdih e. Pee tu riq iik hai raja nax suka. Pee tu lalen saa riqe ronda-ronda. Riq ronda-ronda ganaa, dena di putri saa nake huma. Putri naa nax huma sax kau luken. Qaan Sambilaqpulusambilaqrupa. Nax foto saa dedah pao kau lahin, pee tu riq repuh. Repuh, pee tu riq olih e. Oli dena di huma, riqe eptawax la nax nene moo. Riqe prepa la nax nene fene, "Nene, a dapax naq berkat saa, bu yako ptawax la Nene mohede. Sohix peni eta yax ol tuha na huma teme Nene liqa tu raman emhewak." Pee tu nax nene fen, "Supan do kita rua gamsax hawa la ma mlehex hawa." Pee supan pee, sirua iko. Ino sepu te, sirua iko gandi hawa, riqe eglidux foto di di taflax kolon. Pee tu dena di hawa, riq lalen toke fene, "Na ta do geba sa egu haix ya naq foto di farlax kolon dih e." Pee tu riqe fene, "Nene, Nene! ma oli beka, tu ya naq ii sa difux haix na ta." Pee tu nax nene fene, "No ka leo, tu ya bahai." Riq leo fixdii, pa d liqa nake foto dii, batul difuk! Difux, pee tu riq ronda-ronda, pee tu raja kalax riqe, fene, "Kae gamahik e." Pee tu raja kastugas riqe fene, "Iqax tu ku hama ana fina q naa, ana baqaan Sambilaqpulsambilaqrupa naa, la ku xqotox baa naa, alax la ku pteax na ya naq saxmena. Mama ku alax moo, do kae tu nam nene, kami xmata hansi-hansiax. Kami pturero."." Pee tu anax naa da taqi. Taqi, bu raja parenta naa, da hai esek. Da iko-iko fidii, pa da molai keha taqga, molai taqga msian, dapax mohede, taqga-taqga etatetatetaaa taqga dii sambilaqpulsambilaq tem da dapax ana fina dii bapisnau. Pee tu rin den-dena, rin pepe ana fina dii wadun. Ana fina dii dikeh. Riqe fene, "Kae fidoo gandoo naa?" Pee tu anax dii jawab fene, "Yako fidi naq negrii, raja kastugas yako fen mo tu ix hama kae la ka kaweq tu raja. Mama ka hai la ku kaweq tu raja moo, berarti raja xmata yako." Pee tu ana fina dii--e Sambilaqpulsambilaqrup fene, "Moo. Yako kaweq tu raja moo. Yako musti kaweq tu kae." Pee tu sirua iko. Iko, anax naa riqe fene, "Yako kaweq tu kae mo, tu yako mtako raja, mo do raja xmata yako." Ana fina naa fen, "Moo. Yako kaweq tu kae." Paa sirua peduen-peduen. Pee tu sirua iko, du keha ox waga ha dii, dena di olax tifun e, ana fina Sambilaqpulsambilaqrupa naa da tatax nake sapkoko. Pee tu ana fina na prepa la riqe fene, "Anat e, ka egu ya naqu sapkoko na moo berarti yax hai la yax kaweq tu raja moo, tu yax oli." Pee tu anax dii tatix fahan gampaok e, sapkoko di bableo-bleo di nake fahan. Pee tu riqe la da piolik e, ana fina di fen, "Bara, tu ka pakex beka." Dii, iko-iko sakix, da tatax sakix nax katanan e. Fene, "Kae egu naq katanan moo, do ya hai la yax kaweq tu raja moo, tu yax oli. Kalo ya naq katanan difux, do yax hai mo." Pee tu riqe tatix fahan gampaok e, katanan di keha, pa da xqoton di fahan. Pee tu sirua iko. Iko-iko eta toho di e nunu tifu, nun nama dii, pee tu da raja nax huma naa do sawat e breke-breke haix. Iko et-et-eta dena di raja nax huma, pee tu e putri na siuk e anax ha laqina di fene, "Ku iko la ku hama kasawari fuan tagahax la yako la yax iix roti, tu yako ya te iix roti tu i dikax moo, cuma ya te iix baa tu kasawari fuan. Pee tu anax naa iko pa d egu kasawari fuan. Oli, pee tu da spelex raja tu nax anat, nax finhaa, hansi-hansiak. Pee tu hansiax kaskad mite. Pee tu du hex tatax pesta ha dih. Pee tu du lepax sakik e an kasiaq naa pa d puna raja baa dii negrii ha diih, pa du rame betor pito, lear pito, pe tu sepuh! Yamson Solisa Originally from Emqesa-waen Air Mata Cina August 11, 1987 Anato, kim caan na, yax dohi saa. Lalen saa tu geba bohot tu Siribodo. Sirua ptea fidi negrii emsian. Pee tu raja prepa la geba bohot fene, "Iko la ku bantu yako." Pee tu geba bohot naa da hai. Geba bohot hai, da dapax Siribodo. Dapax Siribodo, pee tu sirua iko. Iko, pa du karjaa, du karjaa sepuh, pee tu sirua oli. Supan, du saki sakik. Saki sakix naa, do e raja prepa leux la Siribodo fene, "Ku iko, la ku taha kau aq dih. Mam dolax moo, berarti kae dapax hukuman." Kau naa kau haat, baru tahah baa tu katanan. Mam dolax moo, do dapax hukun. Pee tu Siribodo naa iko pa d kalak e geba bohot e. Fene, "Geba naa, mahix la ku pemnakex yako la kita rua taha kau naa, tu kau naa fen taha baa tu katanan, moo do ma dapax hukun." Pee tu sirua taha, bu jaji moo. Dapa hukum. Dapa hukum e, geba bohox dapa hukum moo, tu e Siribodo yaq dapa hukum emsikan. Du xroqax, paa du xqotox di masi fifin. Du xroqax Siribodo naa paa du xqotox ax masi fifin, pee tu meti. Waktu meti, tete emkedan saa iko, paa tete naa da tewa haik e, bu Siribodo naa da emtewa tirin e, pa d pembodox geba mtuax dih. Fene, "Tete, Teteee! Mahix la ku fuka sqapak e i ha na, tu yako la a thei. Raja prepa fene, 'Bama kae la ku thei, do kalo geba sa lewat e, do prepa fene da fuka subu,u la ku suba la ku thei." Pee tu e ge mtuax dii fuka subu. Pee tu riq suba ganaa, riqe frake sakix tete emkedan ha dii, pa frogox, pa d hapu xroqax sakix tete emkedan ha dii da lale. Roqax tete emkedan ha dii da lale, pee tu riq iko. Riq heka. Heka, paa riqe exnoko-xnoko baa di exroqan ha dii, du iko, paa du jaga spelex ge mtuax ha dii, riqe mali, pa gapux-gapux raman. Ge mtuax di prepa fene, "Yako moo, tu ha naa do Siribodo e pembodox yako, paa yax fuka subu, pee tu riqe exroqax sakix yako. Bu gebaro percayah moo. Fen, "Moo! Kae Siribodo, bu kae niax kami!" Pee tu raja prenta fene, "Siribodo dii do riq jaga pembodox gebar, pa musti eplaqax riqe gamlawe masi tifun e, la poloh e." Pee tu du plaqak e tete emkedan ha naa, elex riqe Siribodo moo, tu ha naa do geb dikat e--tete emkedan ha naa. Du plaqax et-et-eta dena la olax tifun e, pee tu du soox fatu toqi pao xroqan di bohin, pa du tatax, pa da molo, pa d mata. Siribodo naa bamqaqa-qaqa. Siribodo iko fixdii, pa d ix keha fux botiii, da keha dalu fuan eee, da safe--pokonyaaa kuiro fidi negri dikat. Paa oli, pee tu d iko fixdii, pa d uka la masi. Uka la masi tu lea tif tam-taman. Pee tu da riha da maqin tu nax fua, nax rotiro, ie ha an dii waex-waex-waex hansiak e! Pee tu da xdofo-xdofo, da dena di raja, fene (baraq raja na nax ina tu nax ama mata haik e)--dena di raja, riqe fene, "Bapa, Bapa! Ka tatax yako bex-beta di ka nam ina tu nam ama nax huma pao olax tifun e! Tu negri haax fipa dii! Kete rame tu rame! Touk e du katuk e nun fuaro, nun dalor fuano, nunu ixnaato naa la kae." Pee tu Bapa Raja naa percaya! Supan ha dii, Bapa Raja plaqak e rayato hansiak. Sas sa defo di negri mo. Musti hansiax iko. Moo do dapax mata. Cuma Bapa Raja nax ana fina--nax ana fin hena. Ana fin hena naa lebe gosa fildi nax ana finaro hansi-hansiak e. E Siribodo prepa fene, "E Bapa, ka nam bapan tu nam maman prepa fene ka nam ana fin hena do da bara hai penik e. Sohix eta-t-eta kim leo leuk e, la kim ga faha tu riqe la kim oli teme nim an hena hai emsikan." Pee hansiak gamlawek, musti fidae nax tali siap e, nax fatu msia-msian e, la dena lawe, do soox di kadano, la molo eta dena pao masi bohin. Dena lawe lautan tifun e tu kapal haat, pa fene dena lawe musti tefu toqi kapal dii la da molo toqix gampaox la mama sepo, do dena pao la ga faha tu nu ina tu nun ama, do du keha sakix tu kapal e. Dena lawe, pee tu Siribodo toho fidi kapal e. Riqe tu kole-kole. Pee tu du tefu kapal bohin., pa wae rogo, pa sira hansi-hansiak, satu negrii dii, rogo gampao masi bohin! Dena pao masi bohin, hansia-hansiax mata. Pee tu Siribodo oli, pa d kaweq tu raja nax ana fina ha dii, pa Siribodo egu gamdi nax negrii, pa d iik e pesta betor pito lear pito, pee tu Siribodo du lepax pa d jadi raja. Pee tu sepuh! Yamson Solisa Originally from Emqesa-waen Air Mata Cina August 11, 1987 Caan, geba keda (Joe Devin), ya dohix saa naa. Lalen saa tu e ana finar pito. Ana finar pito naa sir defo braqin tu negrii, bu sir pito naa nun huma emsika-msikan. Baru fidi negrii ha dii, mama ix laha ii saa di huma saa, berarti dapax saqsi. Jadi di negri taun ha dii, sir pito emsika-msikan. Sir pito emsikan fidi nun huma emsika-msikan. Pee tu lalen saa sir iko di hawa. Oli fidi hawa, bana sa tehux moh. Pee tu du peduen fene, "Sane la d ix laqa bana naa?" Peduen-peduen e, tu du glada boho-boho haix naa. Ixnaax memaq ada, bu hansiax exmatan. Saa masa moo. Pee tu peduen-peduen, fene, "Kacili Bohikhena, kae iko beka!" Pee tu riq eruk e. Fene, "Ehe. Ramax yax iko laha." Riqe ix laha, riq ix laha di raja muda. Dena di raja muda nax huma, riq laha bana ganaa, fene, "Bapa Raja, bana turen emsian naa, do filin pila sa?" Fene, "Moo. Egu leux la kim masa la kim kaa. Sepo tem yax hai la a fala nake e bageaq." Fene sepo tem riq hai la da ego nax imbalan. Pee tu sira exmasa, pa du kaa sepo, pa du bersu-bersuka haik, pee tu raja dena. Raja dena, pee tu e raja prepa la sira fene, "Kim kaa, pa kim uhanim haik e tu ya naq bana laqina dii, pa yax dena la a laha filin. Ya naqu bana laqina dii, yax laha kepeq sa bu moo, harta sa bu moo, i-sa-i-saa bu moo. Cuma yax laha sana ha laqina da baix laqa ya naq bana dii, do musti da kaweq tu yako. Pee tu kacili bohikhena naa taqi, pa raman dobox-dobok e. Nake kairo fene, "Kacilibohikhena, bara taqi beka, tu ramax kami ix due pakeaq tamba la kae. Ku iko beka." Baru raja muda naa do rin nax pakeaq dikat sa moo, tu pakeaq fidi kamyoho okon e--binataq okon naa--jadi Kacilibohikhena mgihix toqi. Buu Kamyoho fene, "Hai rahek!" Pee tu Kamyoho wada nake--Kacilibohikhena nax kofor. Kacilibohikhena hai, da taqi, iko, riq alax rahex eta dena di nax huma. Dena di nax huma, pee tu e raja muda an da bapakek e kamyoho okon naa prepa fene--beto taun ha dii , sirua bage mohede. Sirua bage epsaman. Paa Kacilibohikhena naa, riqe di kamar saxmena, sedaqkan e raja muda naa rin bage di kau lahin. Pee tu tepux kalax ganaa, raja muda na ix rohi. Rohi hawa. Rohi hawa prede-predek e, da ol tuha fafu qi-qisi saa, pa d baredax di gidan. Sedaqkan e Kacilibohikhena defo, da manyapo-manyapo ganaa, dena di kau lahin ha dii, raja muda nake pakeaq ha laqina fidi kamyoho okon dii da baxqoton. Pee tu Kacilbohikhena pefah. Pee tu Kacilbohikhena pefah ax dii, raja muda oli, sefen. Sefen ute Kacilibohikhena, fene, "Kacilibohikhena, ka pefa yax okoq ha dii, do ramax tu nam kairo xmata kae, moix baa tu kae, mo do nam kairo xmata kae!" Pee tu Kacilibohikhena fene moo, ramak e i ha dii do ramax riq taqgoq. Pee Kacilibohikhena naa nax gebhaa tete fafu dii, pa riqe xmasak. Xmasa-xmasax ganaa, mod-moda gana ta pee tu nax kair ne di dena. Kair ne di dena, tu Kacilbohikhena naa nax gebhaa foi sepo haix, pa da ptea di saxmena, filan balata, filan baleo di huma dih! Sira fidae brema-breman, sira fene, "Akeba! Sane ha puna mboti-mbotit e, filan balata filan baleo fila huma naa? Ha naa do Kacilibohikhena nax gebhaa, pi sane naa?" Saa fene, "Mo! Kacilibohikhena nax gebhaa do da pakex kamyoho okon e. Ha naa do geb dikax pi tenix naa?" Pee tu du baepax-epak e. Sira fen, "Ehe! Kacilibohikhena nax gebhaa da gosa tirin!" Pee tu sir dena, Kacilibohikhena nax gebhaa prepa la e Kacilibohikhena fene, "Geba naa, ku ix ptea aki la namu kairo ino." Pee tu riq neix teee, da tuux ixnaat e, pa xqotox di meja, pa sir kaa. Sir kaa, pee tu--pokonya setiap modan sir dena terus, baraq du bafax Kacilibohikhena nake gebhaa gosa. Paa sir dena terus-terus e, pee tu epax-epak e raja muda na ix balayar. La d ix balayar ganaa, da prepa la nax finhaa fene, "Kae ramax ka badefo emsikan e, tu yako la a ix balayar e tiga bulaq," tem da oli. Pee tu sir ne dena. Kacilibohikhena nake kair ne dena, du prepa la Kacilibohikhena fene, "Kae mau la kita hansiax kaweq tu Raja Muda? Ramak e kae te gau ii sa moo, kae eptea baa ax saxmena. Ramax kami xmasa." Bu Kacilibohikhena naa nax suka moo. Riqe fen, "Biar yax seqsara kono, bu kimi bara kaweq tu ya naq gebhaa toqi. Yako emsikan beka." Pee tu nax gebhaa balayar ganaa, sira defo, nax kair ne akoor. Akoor, pa nun wai naa do da ptea terus ax saxmena, sira xmasa terus, pa du kasmakaq nun wai, eta epax-epax la Raja Muda oli balayar, epax la tiga bulaq haix naa, pee tu sir iko, fene, "Iko la ma midix bui-bui la masi." Paa sir midi bui-bui, pa du petiban, do eta dena la olax tifun laweee, teme du oli gandae rahe. Paa sakaraq du tolak e--tolax leux nun kair ne. Fen molai fisaka kai eta dena pao wai. Du tolax eta-t-eta-t-etaaa sir ne-ne sepo, pee tu fen bageaq tolak e Kacilibohikhena. Du bageaq tolax Kacilibohikhena, du tolax eta dena lau masi tifun pee, du fastelax tali, pa d moho! Da moho dii, riq bagau nake katanan saa, riq bagau nax tepox telun saa. Moho lawe olax tifun dii, masi prerex, pa da bapreren di fatu tuen saa. Pee tu da ptea di fatu tuen dii, da kaa nax labun e, nax kataro, pa d batamlagu. Karomon lewat e, da egu pa d kaah. Sedaqkan nax tepux telun naa do da te kaah moo. Riqe fen barisux la d pesa. Pee tu tepux di pesa. Da pesa, da puna tep lolama. Tep lolama. Pee tu tepux dii bahaa pa d bahaa, pa da puna tepu haa xbate ha. Pee tu tepux dii lear-learo da kalak e, "Sio, sio! Kacilibohikhena lawe nusa mgoi-mgoin!" Pee tu waga sa lewat e, ana fina di xnika fene, "Ya naq gebhaa epax la d dena haix pi mohede?" E gebaro jawab fene, "Mohede. Ka nam gebahaa ba o reman hede." Pee tu ana fina dii--pokonya da jaga xnika terus-terus. Buu ana fina di iqan sa tehux moo. Epax la d mata haik e. Nax teput e lien sakix gandi mansia dih. Paa waga lewat e, nax tepux jaga xnika fene, "E Bapa j Juragaq e, ka kita Kacilibohikhena nax gebhaa haix pi mahede?" Fen, "Moo. Yako kitah haik e. D epax-epax haix na ta." Po tepux dii jaga kalax: Ku-kutero Balayar toro naan, toro naan, Nasi gugur bu rete Bokhena lawe nusa mgoi-mgoin. Da kalax eta-t-etaaa lalen pito. Pee tepux di liqa ganaa, laa sa baboti lawe! Pee da kalax tarus, tarus, eta polo-geran-paa, pee Kacilibohikhena nax gebhaa nax waga dena dii. Dena, pee tu da touk e nax finhaa. Tuux, paa da fale sax waga, da foih e, da riga qisin. Riga qisin pa d kasmakaq e, tu da te kaa tehux moo. Rigah e, paa da barobah eta ana fina di gosa. Pee tu balayar eta oli dena di nun negrii, pee tu riq foni ana fina dii di kelder haat. Kelder haat, riqe epyosox guntiq haax toqi pa ana fina di. Pee tu riqe fene, "Ramax ka nam kairo do kae exmataro emhewak e." Ana fina di rogo di kelder dii, riq siap haix mama du ro--du bore fefan haik, pa "Kalo du rogox olono, do kae jaga tindis guntiq, la guntiq jaga guntiq telax olono." Parsis nax gebhaa dena da rahe, nax kair ne naa po du kobukane. Nax gebhaa pura-pura xnika fene, "e fetan sira, kim kita nim wai fido?" Fen, "Moo. Kam kitah moo, tu riqe fene riq ix hama kae. Po eta skaraq naa riq oli moo. Sisa kam ne baa. Kam sohix-sohix, pa kam hama lepax-logox, bu xnewax moh." Pee tu nax gebhaa fene, "Eeh. Do kim iko la"--man emsia-msian e, e nax gebhaa siux emsia-msian pa fene, "Dena lawe do kim rogax olonim di keler dii, la kim egu ya naq emaas dih." Pee tu emsia-msian iko. Dena lawe, du rogax olono, ana fina di tindis guntiq, wadun gutuk, ana fina di hefax olon pao masi. Dii, til-tilo saa dena dii, rogax olon, riq guntiq, eta-t-eta-t-etaaa da guntiq seporo. Guntiq sepo, pa da xmata nake kair ne-nee ha dih, pee tu nax gebhaa iko, pa da fuka keler. Fuka keler, paa da plaqax riqe. Oli dena di negrii, pee tu ix sirua nunu pesta kaweq. Soalnya fidi sira molai kaweq dii, du ix pesta saa moo. Pee tu du ix pesta kaweq ha dii, paa du tulis di e nake ieqan saa fene, "Kukutero Belayar toro naan, toro naan, Masi gugur bu rete Bokhena lawe nusa mgoi-mgoin." Paa gebar dena, mama du xnika fene, "Mama tulis ha q dii do nax arti tenik e?" Fene, "Ha dii nax arti do e Bokhena naa nax kair nee du swelik e Bokhena naa lawe olax tifun e, pa masi prerex di fatu tuen e, pa nax teput e kalax ganaa, pa nax teput exnika gebaro emsian tu emsian eta-t-etaaa badapax nax gebhaa nake waga ha dih e." Pa du ix pesta ha dii betor pito lear pito, pee tu sepuh. (Translated as "The Princess and the Civet Cat," May 1989).